Patent / Faydalı Model Tescilleri

Patent ve Faydalı modellerin temel konusu buluşulardır. Buluş, tarım dâhil sanayinin herhangi bir alanındaki teknik bir probleme getirilen teknik bir çözümdür. Dolayısıyla bir buluşun patentle korunabilmesi için ön koşul teknik bir özelliğe sahip olmasıdır. Bu kapsamda yeni bir ürün, bir ürünün üretim yöntemi veya bilinen bir üründe yapılan geliştirmeler buluş konusudur.

Teknik buluşları koruma altına alan patent ve faydalı modeller Türkiye de 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile koruma altına alınmaktadırlar. Bu kanun hükmünde kararname sınai hakkın tesisine uygun buluşlara patent veya faydalı model belgesi verilerek bunların korunması ile ilgili esasları, kuralları ve şartları kapsamaktadır.

Patent ve faydalı modeller buluş sahiplerinin buluşlarını korumalarını ve belirli bir süre buluşları üzerinde üretme, kullanma, satma ve ithal etme gibi tekel hakkına sahip olmalarını sağlayan koruma çeşitleridir. Patent sisteminin, buluş sahiplerine tanıdığı tekel hakkı sonucunda elde edilen ekonomik kazançlar kişileri buluş yapmaya teşvik etmektedir. Böylece patent sistemi teknolojik inovasyonu, rekabeti, yatırımı, teknoloji transferini teşvik etmekte ve bilginin yayılmasına katkıda bulunmaktadır.

Bir buluş söz konusu olduğunda, buluşun başkaları tarafından çalınması ihtimali düşünülerek, patent başvurusu yapmadan önce, buluşun, sözlü bile olsa, kimseye açıklanmaması ve başvurunun en hızlı şekilde yapılması gerekmektedir. Buluş sahibi patent başvurusu yapmadan önce, buluşunu bir başkasıyla, örneğin potansiyel bir müşteri veya bir girişimci ile görüşme ihtiyacı duyarsa gizlilik sözleşmesi yapması tavsiye edilir.

Teknik bir buluş için başvuruda bulunurken öncelikle koruma şeklinin belirlenmesi gerekir. Bunun için buluşun sahip olduğu özellikler dikkate alınmalı ve patentlenebilirlik kriterleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Hem patent hem de faydalı model başvurularında “yenilik” ve “sanayiye uygulanabilirlik” kriterleri aranırken, patent başvurularında ayrıca “buluş basamağı” kriteri de aranmaktadır. Bunun anlamı söz konusu buluşun, ilgili olduğu teknik alanda uzman bir kişi tarafından, bilinen tekniğinden aşikar bir biçimde ortaya konamayacak nitelikte olması gerekmektedir. Ayrıca usuller ve usuller sonucu elde edilen ürünlerin ve kimyasal maddelerin yalnızca patent ile koruma altına alınabildiği dikkate alınmalıdır.

Yenilik, buluşun dünya çapında yeni olması anlamında mutlak bir yeniliktir. Buluş, tekniğin bilinen durumuna dâhil değilse yenidir. Bir buluşun yeni olup olmadığına karar verirken tekniğin bilinen durumunu buluşla karşılaştırarak, buluşun farklı olup olmadığına bakmaktır. Farklı ise, buluş yenidir. (Patentlerin yeniliği dünya çapında zorunlu araştırma işlemi ile tespit edilirken, faydalı modeller için araştırma zorunlu bir işlem basamağı değildir.)

Sanayiye uygulanabilirlik kriterine göre; buluş, tarım dâhil sanayinin herhangi bir alanında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte ise sanayiye uygulanabilir olduğu kabul edilir

Buluş basamağı kriterine göre; buluş, ilgili olduğu teknik alandaki bir uzman tarafından, tekniğin bilinen durumundan aşikâr bir şekilde çıkarılamayan bir faaliyet sonucunda gerçekleşmiş ise, buluşun tekniğin bilinen durumunu aştığı kabul edilir. Tekniğin bilinen durumu başvurunun başvuru tarihinden önce, yazılı veya sözlü tanıtım yoluyla ortaya konulmuş veya kullanım ya da başka herhangi bir biçimde açıklanmış olan toplumca erişilebilir her şeyi kapsar. Tekniğin bilinen durumunu aşan buluşlar, buluş basamağına sahiptir.

Süreç açısından değerlendirildiğinde ise faydalı model belgesi patent belgesine oranla daha hızlı ve kolay alınabilmektedir. Ayrıca mali açıdan da araştırma ve inceleme basamaklarının olmaması sebebi ile daha elverişlidirler. Ülkemizde küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin daha çok faydalı model korumasını tercih etmesinin sebebi küçük buluşlara kısa zamanda uygun maliyetlerde belge alınabilmesidir. Bu anlamda faydalı model belgeleri KOBİ leri korumakta ve onların sanayi ve ekonomideki varlıklarının sürmesini sağlamaktadırlar.

Patentler ise daha büyük teknik buluşlara verilmekle birlikte, mutlak anlamda yenilik kriteri aranması sebebi ile dünya çapında araştırılmaktadırlar. Ayrıca konusunda uzman bir kişi tarafından aşikar bir biçimde ortaya konamayacak teknik özelliğe yani buluş basamağına sahip olmalıdırlar.

Koruma süreleri dikkate alındığında faydalı modeller 10 yıl süre ile koruma sağlarken, incelenerek verilen patentler 20, inceleme sistemine tabi olmayan patentler ise 7 yıl süre ile koruma sağlamaktadırlar.

Koruma şeklinin kriterlere göre belirlenmesi ardından dikkat edilmesi gereken hususlardan biri de buluşun bütünlüğe sahip olmasıdır. Patent ya da faydalı model başvuruları, sadece tek bir buluşu veya genel nitelikte bir ana buluş fikri etrafında gerçekleştirilmiş olan ve birbirlerine bu ana buluş fikri ile bağlı birden çok buluşu içerebilmektedir.

Bir buluşa başvuru dosyalanırken, buluş konusunun ilgili olduğu teknik alanda uzman olan bir kişi tarafından uygulanabilmesini sağlayacak nitelikte açık ve yeterli yazılması gereken tarifname takımının sunulması gerekmektedir. Buluşlar tarifname takımında ifade edildiği şekliyle sınırlı olarak korumaya sahip olmaktadırlar. Bu sebeple tarifnameye yazılmayan veya saklanan bilgilerle ilgili bir hak talep edilebilmesi mümkün değildir.

Patent başvurusunun dosyalanması ve başvurunun alınması ile birlikte fiili koruma başlamakta olup, tam koruma belgenin alınması ile sağlanmaktadır. Patentin sağladığı yaptırım haklarının (üretme, satma… vb.) en azından buluş ilana çıkıncaya kadar saklı tutulması daha sağlıklı olacaktır.

Patentin sağladığı haklar, farklı ülkelerde uyumlaştırılmamasına rağmen, her bir ülkede uygulanması gereken uluslararası minimum standartlar, TRIPS Anlaşması Madde 28(1)’de düzenlenmiştir. Buna göre:

“Bir patent, sahibine aşağıdaki münhasır hakları sağlayacaktır”

(a) patent konusu bir ürün olduğunda, patent sahibinin izni olmadan üçüncü kişilerin bu ürünü; üretmesini, kullanmasını, satışa sunmasını, satmasını veya bu amaçlar için ithal etmesini engellemek,

(b) patent konusu bir usul olduğunda, patent sahibinin izni olmadan üçüncü kişilerin bu usulü; kullanmasını, buluş konusu usulle doğrudan doğruya elde edilen ürünleri kullanmasını, satışa sunmasını, satmasını veya bu amaçlar için ithal etmesini engellemek.

Son olarak patent ve faydalı model başvurularının yalnızca dosyalandığı ülkede koruma sağladığı unutulmamalıdır.

Patent ve faydalı modellere ilişkin daha detaylı bilgi için firmamızla irtibata geçebilirsiniz.

Pınar MENDEŞ

Patent Danışmanı

Yorum yaz

Site Haritası