Tasarım ve Tasarım Tescili

Dilimizde kullanmış olduğumuz Tasarım sözcüğü, İngilizce ve Fransızca da  “desing” kelimesinin karşılığı olarak kullanılmaktadır. Desing kelimesi ise Latince kökenli olup Designare’den türemiştir. Tasarım; Bir ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi, şekil, renk, biçim, doku, malzemenin esnekliği veya süslemesi gibi insan duyuları ile algılanabilen çeşitli unsur ve özelliklerin oluşturduğu bütünün görünümüdür. Tasarım modern toplumlarda 20. yüzyılda büyük önem arz etmeye başlamış ve bu süreç teknolojinin gelişmesiyle birlikte daha da artırmıştır. Bu sebeple tasarımın günümüzde birçok kullanım alanı oluşmuştur.

Görsel sanatlar içinde en bilinenlerinden grafik tasarım olmak üzere mimarlık, iç mimarlık, mühendislik, peyzaj tasarımı, endüstriyel tasarım ve moda tasarımı  buna  örnek olarak gösterilebilir. Örnek gösterilen bu tasarımlar içerisinde en önemlisi Endüstriyel tasarımdır. Tasarımın sanayiye uygulanması endüstri ürünleri tasarımı alanına girmektedir. Seri üretim için tüketici ihtiyaç ve problemlerine yönelik, estetik, işlevsellik, ergonomi, malzeme bilgisi, üretim yöntemleri ve olanakları gibi çeşitli kriterler gözetilerek yapılan tasarıma

Endüstriyel Tasarım adı verilmektedir.

Günümüzde önemli kullanım alanlarına sahip olan Endüstriyel tasarım teknolojinin gelişmesi ile birlikte ticari hayatta önemli bir yer edinmiştir. Tüketici bir ürünü satın alırken ürünün işlevinin ve fiyatının yanı sıra o ürünün görünüşünü de dikkate almaktadır.  Yapılan araştırmalar, tüketici ürün tercihinde marka, kalite, fiyat gibi unsurların yanı sıra ürünlerin dış görünümünün de oldukça etkili olduğunu göstermektedir. Hatta çoğu zaman tüketiciye aynı kaliteyi sunan iki ürün arasında, dış görünüş ürün tercihinde en etkin rolü üstlenmektedir. Bu nedenle, yeni, sürekli değişim gösteren insan ihtiyaçlarına cevap verebilen, ergonomik ve estetik niteliğe sahip tasarımlar ortaya çıkarmak, fikir sahiplerine ekonomik anlamda gün geçtikçe artan kazanımlar sağlamaktadır.

 

Fikir sahiplerinin oluşturduğu Endüstriyel tasarımlar çıkartılan kararname ve anlaşmalarla birlikte resmi olarak koruma altına alınmaya başlamıştır. Endüstriyel Tasarımların tescili için 1995 senesinde Kanun Hükmünde Kararname yayınlanmıştır. 1995 yılından bu yana 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri çerçevesinde Endüstriyel tasarımlar tescil edilerek koruma altına alınmaktadır. 554 Sayılı KHK’nın sağladığı korumadan faydalanmak için Endüstriyel Tasarımların Türk Patent Enstitüsü nezdinde tescil edilmesi gereklidir. Türk Patent Enstitüsü nezdinde tescil edilmeyen Endüstriyel Tasarım Türk Ticaret Kanunu hükümlerince korunsa da bu koruma oldukça kısıtlıdır. Bu sebeple daha geniş bir koruma sağlayabilmek için Türk Patent Enstitüsü nezdinde tescil yapılmalıdır. Endüstriyel tasarım tescili, başvuru sahiplerine ulusal bir koruma sağlamaktadır. Tasarım Tescilleri sadece tescil edilen ülke ile sınırlıdır. Bu sebeple farklı ülkelerde de koruma isteniyorsa o ülkede de Endüstriyel Tasarımın tescil edilmesi gerekir. Endüstriyel Tasarımın tescili ve korumasından faydalanmak için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarında ikamet ederek ticari faaliyette bulunmak veya Paris, Bern, Dünya Ticaret Örgütünü kuran Anlaşma hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip kişiler endüstriyel tasarım tescil korumasından yararlanır. Ülkemizin gümrük birliği anlaşmasına taraf olması ile birlikte de bu koruma daha da genişlemiş tasarım tescilinin önemi artmıştır.

Endüstriyel Tasarımın tescil edilmesiyle birlikte tasarlanan ürünün dış görüntüsü hukuki olarak koruma altına alınmaktadır. Endüstriyel Tasarım başvurusunda bulunabilmek için;

1-Tasarımın yeni olması: Tasarım tescili yapılmasını talep edeceğiniz ürünün görselliği dünyada ve Türkiye’de yeni olmalıdır.

2-  Tasarımın ayırt edici olması: Tasarım tescili yapılmasını talep ettiğiniz ürünün ayırt edici bir özelliği olmalı ve ürünün mevcut diğer ürünlerden farklı olduğu anlaşılmalıdır.

3- Tasarım ürün üzerinde uygulanabilir olmalıdır.

 

Endüstriyel Tasarımın tescil işlemi yapıldıktan sonra tescil sahibi tasarımı üzerinde birçok hakka sahip olur.  Öncelikli olarak tescil edilen tasarım üçüncü kişiler tarafından sadece tasarım tescili sahibi kişinin izni ile kullanılabilir.  Tasarımı Tescil eden tasarım sahibinin izni olmadan tescil konusu ürünü hiç kimse üretemez, piyasaya süremez, satışını yapamaz, bu tasarıma ilişkin sözleşme yapamaz, bu tasarım konusu ürünü ithal edemez, herhangi bir ticari amaç için bu tasarımı kullanamaz.   Endüstriyel Tasarım sahibinin haklarının ihlalinden kısaca bahsedecek olursak; Tasarım hakkı sahibinin izni olmadan tasarımın tamamen aynısını veya tasarıma belirgin şekilde benzeyecek derecede oluşturulacak herhangi bir tasarımı yapmak, üretmek, piyasaya sürmek, satışını yapmak, ithal etmek tecavüz kapsamına girmektedir.

 

Endüstriyel Tasarımın Tescil Edilmesi Durumunda; Başvuru sahibi, tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü 5 yıl süre ile koruma altına almaktadır. Bu süreç tasarım tescilinin yenilenmesi ile uzatılabilir. Yenileme işlemi en fazla 4 defa yapılabilir. Bu şekilde tasarımın koruma süresi 25 yıla kadar uzayabilmektedir.  Endüstriyel tasarım tescili ile birlikte tescil sahibi yeni ve özgün olan ürününü belirtilen bu sürelerde üretme, kullanma veya satma yetkisine sahip olur.

 

Kişilerin ya da firmaların ürünleri için oluşturduğu tasarımların yer aldığı pazarda kendini koruyabilmesi ve rakiplerine karşı bir adım önde gidebilmesi için yasal koruma sürecini başlatması yani tasarım tescillerini yaptırmaları gerekmektedir. Tasarım tescilinin yapılması ile birlikte tasarımlar pazarda güvenle yer alıp koruma altına alınacaktır.

 

İstek Patent ve Danışmanlık Hizmetleri

Alev ÜNAL

Tasarım ve Marka Danışmanı

Yorum yaz

Site Haritası